هر عمل سياسى يا به قصدتغيير وضع موجود صورت مى پذيرديابا هدف حفظ آن. پس تمام اعمال سياسى توسط دو مفهوم بهتر و بدتر هدايت مى شوند. اگر اين جهت گيرى به سوى معرفت به خيرتصريح شودواگر انسانها هدف صريح خود را كسب معرفت نسبت به زندگى خوب وجامعه خوب قراردهند فلسفه سياسى پديدار مى شود.
فلسفه سياسى شاخه اى از فلسفه است كه با زندگى سياسى يعنى زندگى غيرفلسفى وزندگى بشرى بيشترين نزديكى را دارد. فلسفه به عنوان جستجوى حكمت جستارى است براى معرفت جهان شمول. پس فلسفه سياسى كوششى است براى نشاندن معرفت به ماهيت امور سياسى به جاى گمان درباره آن موضوعات. اگر به ريشه هاى يونانى دو مفهوم سياست وفلسفه بازگرديم مى بينيم كه براى يونانيان باستان اين دو موضوع فقط در چارچوب دولت شهر يا پوليس معنا مى يابد. از ديدگاه يونانيان باستان سياست اساسا امرى انسانى است ونه الهى. همچنين سياست درچارچوب نگرش كيهان محور قرار مى گيرد و بخشى از طبيعت جهان است. از نظر يونانيان باستان انسان دليلى براى ابداع زندگى سياسى ندارد چون به شكل داده اى طبيعى در اختيار او قرار گرفته است مسئله اصلى انسانها شكل دادن وسامان دادن به اين داده طبيعى است واز ديدگاه فيلسوفان يونانى زندگى در دولت شهرامرى ضرورى است.
فلسفه سياسى قرون وسطى كه نتيجه اعتلاى مسيحيت در اروپاست از دو سنت فلسفه افلاطونى در يونان ورواقى در روم باستان تاثير پذيرفته است از اين جهت دنياى قرون وسطى فلسفه سياسى را تحت سلطه الهيات مسيحى قرار مى دهد. فلسفه سياسى مسيحيت بر مبناى انديشه فلسفى پدران كليسا يعنى افرادى چون اگوستين قديس- پل قديس وتوماس اكوئيناس پايه ريزى شده است. محور اصلى فلسفه سياسى قرون وسطى ديگر مفهومى چون پوليس نيست بلكه مفهوم قلمروپادشاهى است. در فلسفه سياسى قرون وسطى دولت شهر انسانى معناى فلسفى اش رااز اقتدار الهى مى گيرد و هدف كنش انسانها در زمينه سياست چيزى نيست جزدستيابى به زندگى اخروى. پس همان طور كه براى يونانيان باستان دولت شهر بدون ارجاع به مفهوم فوسيس وقالبى كيهان محور بيهوده وبى معنا جلوه مى كند به همان گونه از ديدگاه فلسفه سياسى قرون وسطى كنش انسانى بدون توجه به نگرشى خدا محور غير قابل توضيح وتوصيف است. گسست واقعى فلسفه سياسى مدرن با انديشه سياسى كلاسيك در قرن ۱۷ ميلادى صورت مى گيرد در اينجا مدرنيته با نقد وپشت سر گذاشتن دو نگرش كيهان محور يونانى و رومى وخدا محور قرون وسطايى به جهانى عقل محور دست مى يابد. با شروع قرن ۱۷ميلادى نظريه حق طبيعى جايگزين نظريه حق الهى مى شود وبه صورت مفهوم كليدى فلسفه سياسى مدرن در مى آيد. فلسفه سياسى مدرن با فاصله گرفتن ازچارچوب الهى-سياسى كه داراى ماهيتى كل گراست سياست را برپايه جهانى عقل محور قرار مى دهد. اين دوره اول مدرنيته سياسى است كه از نديشه ماكياولى تا وقوع انقلاب فرانسه در سال ۱۷۸۹ادامه مى يابد. مسئله اصلى كه در اين دوره در زمينه فلسفه سياسى مطرح مى شود ارتباط مستقيم ميان جهان عقل محورو قدرت سياسى يا حاكميت است مفهوم حاكميت بيانگر فلسفه سياسى است كه ديگر به دنبال دستيابى به زندگى اخروى نيست بلكه در جهت ايجاد وحفظ جامعه سياسى اى است كه بر اساس ايده قرار داد اجتماعى طرح ريزى شده است. فلسفه سياسى كه در مدرنيته اول با ماكياولى آغاز مى شود نه بر مبناى اصلى الهى است و نه بر پايه نظام كيهانى بلكه نگرشى كاملا ومطلقا انسان محور دارد.
روسو يكى از مهمترين محورهاى فلسفه سياسى مدرن است وتمام كوشش فلسفى وسياسى ليبراليسم فراسوى قرن ۱۹به منظور رد انديشه سياسى روسو ونظريه دموكراسى بدون ميانجى اوست. مبناى هستى شناختى فلسفه سياسى روسو اراده كلى يا عمومى است. اراده كلى يك من كلى است كه ضامن آزادى همگان است پس اراده كلى يعنى اراده مردم كه بيانگر انديشه مردم در مورد مردم است. از روسو به بعد وبا انقلاب فرانسه ونتايج فلسفى وتاريخى آن دوره مدرنيته سياسى دوم آغاز مى شود كه بيان فلسفى آن را در سه فيلسوف آلمانى يعنى كانت، فيخته وهگل مى توان پيدا كرد.
ايده آليسم آلمانى كانت ،فيخته وهگل كوششى است براى نظام مند كردن اين ايده و بيان ان در قالبى متافيزيكى. فلسفه سياسى مدرن با انديشيدن دولت به عنوان امرى سياسى اراده مدرن غايت خود را در صلح مدنى وبين المللى مستمر و پيوسته مى يابد بدين گونه چون جامعه سياسى بر اساس هيچ گونه اصل متعالى و از پيش تعيين شده اى قرار نگرفته پس تجلى حاكميت عقلانى مردم در قالب قانون شكل مى گيرد. فلسفه سياسى هگل نقطه پايانى دوره دوم مدرنيته سياسى است. هدف هگل آشتى دادن ايده روسويى دولت كه بر پايه اراده كلى است با فلسفه پديدار شناختى خودش كه سير عقل در تاريخ است بود. با هگل فلسفه سياسى شكل تاريخى به خود مى گيرد. زيرا دولت هگلى منشا وغايتى تاريخى دارد.
دوره سوم مدرنيته سياسى با ماركس ونيچ ها آغاز مى شود. ويژگى اين دوره مخالفت با فلسفه سياسى هگل ومتافيزيك ذهنيت است. ماركس سياست را از حيطه فلسفه بيرون مى كندچون از نظر او فلسفه ديگر قدرت انديشيدن درباره سياست را ندارد. بانقد نيچه اى و ماركسى فلسفه سياسى مدرن راه براى دوره چهارم مدرنيته سياسى باز مى شود از مهمترين ويژگى هاى اين دوره رويارويى فيلسوفان سياسى با توسعه عقل ابزارى و واقعيت توتاليتر قرن بيستم است.
در اين دوره ما با سه نحله اساسى ومتضاد در زمينه فلسفه سياسى روبرو هستيم. اول: نقد استراوسى فلسفه سياسى مدرن كه به دنبال نقد هايدگرى از تاريخ متافيزيك شكل مى گيرد. دوم: نقد ارنت از سياست مدرن وكشف دوباره معناى كنش سياسى. سوم: نقد پسامدرن از فلسفه روشنگرى وسياست مدرن كه به بحران سوژه متافيزيكى وافول فاعل سياسى مدرن مى انجامد. اعتقاد بر اين بود كه پس از دوران مذكور فلسفه سياسى وارد ركود شد ولى در دهه هاى۱۹۶۰و۱۹۷۰با نظريه پردازى جان راولزوسپس رابرت نوزيك فلسفه سياسى دوران جديدى از حيات خود را آغاز كرد. هم اينك ليبرتاريان ها و كمونيتاريان ها به ترتيب با قرار دادن فرد وجامعه به عنوان سطح تحليل خود مرحله جديدى از شكوفايى فلسفه سياسى را آغاز نموده اند.
منابع:
- فلسفه سياسى چيست، نوشته لئو اشتراوس، ترجمه فرهنگ رجايى تهران ،۱۳۸۱ انتشارات علمى و فرهنگى
- فرهنگ فرهيخته، واژه ها و اصطلاحات سياسى و حقوقى، دكتر شمس الدين فرهيخته، تهران ،۱۳۷۷ انتشارات زرين
- فلسفه سياسى چيست؟، مقاله اى از سايت انجمن پارسى
زبانان رويان
منبع : خبرگزارى فارس